strlen proc      ; find the length of a ASCIIZ string

push cx        ; input : ES:di point to string

push di        ; output: ax =  string length

mov cx,0FFFFh

mov al,0

cld

repnz scasb

dec di

mov ax,di

pop di

sub ax,di

pop cx

ret

strlen endp

جدول ارزشی Not Not X X N
F | T
T | F

عملگر Neg . این اپراتور معمولا با Not اشتباه میشود در صورتی که کمتر شباهتی بین
آنها وجود دارد . Neg ارزش عددی یک عدد علامتدار را برعکس میکند . یعنی یک عدد
منفی را مثبت میکند و برعکس . در اعداد علامتدار ( همانطور که بعدا هم خواهیم
دید )، اولین بیت سمت چپ ( بیت هشتم ) بیت علامت است . ۱ بودن آن نشاندهنده
منفی بودن و ۰ بودن آن نشان دهنده مثبت بودن است .
عملگر Neg با عکس کردن بیت علامت ، ارزش عدد را عکس میکند .
این عملوند را در مبحث اعداد علامتدار مفصلا میخوانیم .
مثال : میخواهیم برنامه ای بنویسیم که تمام حروف کوچک یک عبارت را به حروف
بزرگ تبدیل کند . از نظر مقدار عددی ، تفاوت حروف کوچک و بزرگ در اینست که
بیت پنجم در حروف بزرگ برابر ۰ و در حروف کوچک ۱ است . مثلا کداسکی حرف a
به باینری برابر ۰۱۱۰۰۰۰۱ و کد A برابر ۰۱۰۰۰۰۰۱ است . پس برنامه ای مینویسیم
که تمام کاراکترهای رشته کاراکتری مورد نظر را خوانده و بیت پنچم آنها را ۰ کند
. در قسمت قبلی دیدیم که برای ۰ کردن یک بیت ، یک عدد باینری که تمام بیتهای
آن ۱ ، و بیت مورد نظر (برای ۰ کردن ) ۰ باشد را با عدد مورد نظر AND میکنیم .

. MODEL SMALL
. CODE
ORG 100H
START :
JMP MAIN
MSG DB ‘ this is an example/ ..$’
MAIN :

بدست آوردن آدرس رشته ; LEA BX/MSG LOOP :_

قرار دادن کارکتر در AL ; MOV AL/[BX]
آیا کاراکتر $ است ? ; CMP AL/’$’
بله ، به MAIN برو ; _JZ END
بیت پنجم را صفر کن ; AND [BX]/11011111B
یکواحد به BX اضافه کن – کاراکتر بعدی ; INC BX JMP LOOP _;
END :_

قرار دادن آفست رشته در DX ; MOV DX/BX
تابع ۹ برای نمایش رشته ; MOV AH/9
قفه ۲۱h ; INT 21H
پایان برنامه ; INT 20H END START

معمولا برنامه هائی که پیغامهای خود را کد میکنند ( مثل ویروسها ) از این روش یا
روشی مشابه برای Decode کردن پیغامها استفاده میکنند .

مثال :
بایت وضعیت صفحه کلید که مربوط به وضعیت کلید های کنترلی CapsLock/NumLock
در بایوس های AT/PS2 در آدرس ۰۰۱۷h:0040h قرار دارد.
بیتهای این بایت نشان میدهد که کدام کلید فعال است . ۱ بودن به معنی روشن بودن
و ۰ به معنی خاموش بودن آن است . در مثال زیر بیت ششم برای کلید CapsLockرا ۱ا
میکنیم تا Capslock روشن شود .
.MODEL SMALL
.CODE
ORG 100h
START:
PUSH ES
MOV AX/0040h
MOV ES/AX
MOV AL/ES:[17h]
OR AL/32
MOV BYTE PTR ES:[17h]/AL
POP ES
MOV AH/1
INT

عملگرهای بیتی مانند عملوندهای حسابی هستند با این تفاوت که روی بیت ها کار
میکنند. این عملگرها عبارتند از : … AND/OR/XOR/SHR/SHL/RCL/RCR/ .

عملگر AND : این اپراتور بیتهای دو عدد(متغیر) را با هم AND کرده و حاصل را در
متغیر (یا ثبات ) سمت چپ قرار میدهد . اگر فرض کنیم که همیشه ۱ بودن بیت به
معنای Trueو ۰و بودن آن به معنای False است ، AND همیشه در صورتیکه هر دوبیت
مقایسه شونده ۱ باشند، حاصل ۱یا Trueا را بر میگرداند .
جدول ارزشی AND :
X | Y | X and Y |

1 | 1 | 1 |
1 | 0 | 0 |
0 | 1 | 0 |
0 | 0 | 0 |

پس وقتی ما عملوند AND را با دو رجیستر بکار میبریم ، بصورتی که گفته شد بیتها
با هم مقایسه شده و حاصل مقایسه در محل متناظر بیتها در ثبات سمت چپ قرار
میگیرند . مثلا اگر دستور AND Ah/Dh را اجرا کنیم ، حالتی نظیر شکل زیر را داریم :
AH : 01101010
DH : 01111101

AH :AH AND DH : 01101000

به نتیجه بدست آمده توجه کنید .
هر وقت که بخواهیم بیت های خاصی از یک رجیستر را ۰ کنیم ، یک عدد باینری که
همه بیتهای آن ، بجز بیتهای مورد نظر ۱ هستند را در نظر گرفته با رجیستر مورد نظرAND
میکنیم .مثلا اگر بخواهیم بیتهای دوم و سوم ثبات AX را صفر کنیم : AND AX/11111001b

عملگر OR :
این عملوند بیتهای دو عدد را با هم مقایسه کرده و اگر یکی از آن دو ۱ بود ، بیت
متناظر در ثبات سمت چپ را ۱ میکند . مثلا با دستور OR AH/DH بیتهای AHبا DHا
مقایسه شده و هر دو بیت متناظر که با هم ۰ بودند ، بیت تناظر در AHهم ۰ میشود
AH : 01101010
DH : 01111100

AH : AH OR DH : 01111110

هرگاه که بخواهیم بیت های خاصی از یک متغیر یا رجیستر را ۱ کنیم ، یک عدد
باینری که همه بیتهای آن غیر از بیتهای مورد نظر ۰ هستند در نظر گرفته و با ثبات
مورد نظر OR میکنیم . مثلا اگر بخواهیم دو بیت پائین AHرا ۱ا کنیم منویسیم : OR AH/00000011b

عملگر : XOR
عملوند XOR تنها در صورتی نتیجه ۱ میدهد که دو بیت مقایسه شونده غیرهم ارزش
باشند . یعنی یکی ۱ و دیگری ۰ باشد .
بعنوان مثال با اجرای XOR AH/DH این عملیات روی بیتها انجام میشود
AH : 01101010
DH : 01111100

AH : AH XOR DH : 11101001

وقتی بخواهیم یک مقدار ثبات را برابر صفر قرار بدهیم ، معمولا از آن را با خودش XOR
میکنیم . مثلا XOR CX/CX محتوای ثبات CX را برابر ۰ قرار میدهد .

عملگرهای SHRو SHLو :

این عملگرها، بیتها را به راست و چپ شیفت ( انتقال ) میدهند .
SHR Reg.nnum و SHL Reg.nnum
.Reg اسم یک ثبات است مثلا AXو numو معلوم میکند که چند بیت باید به طرف
راست یا چپ انتقال پیدا کند . مثلا SHR AX/6 بیتهای AXرا ۶ا واحد به راست
انتقال داده و بیتهای چپ را با ۰ پر میکند . AX :10100010
AX :SHR AX/4 : 00001010

SHL
هم عکس این عمل را انجام میدهد . یعنی بیتها را به چپ شیفت داده و از
طرف راست با ۰ پر میکند . AX :10100010
AX :SHR AX/4 : 00100000

مثال : اگر بخواهیم که محتوای نیم ثبات CL را به نیم ثبات CH منتقل کنیم ،
کافیت که CXرا ۸ا بیت به سمت چپ شیفت بدهیم . یعنی SHL CX/8

CL CH | 10110100 | 00101101 |

محتوای اولیه CX CX

CL CH | 00101101 | 00000000 |

محتوای CX بعد از SHL CX/8
انتقال

ادامه این بحث را در قسمت بعد انجام میدهیم .

تابع شماره ۲(AH=2() از وقفه ۱۳h که وقفه دیسک میباشد ، برای خواندن سکتورهای
دیسک بکار میرود . وقتی شماره هد، شیار،سکتور و … را مشخص کرده و وقفه را
فراخوانی نمودیم ، محتوای قطاع خوانده شده در محلی که با جفت ثبات ES:BX مشخص
میشود قرار میگیرد. به همین دلیل ما یک آرایه تعریف میکنیم وآدرس آن را در ES:BX
قرار میدهیم تا اطلاعات خوانده شده در آن قرار بگیرد. BUF DB 512 DUP(0)

در این مثال ما میخواهیم برنامه ای بنویسیم که محتوای قطاع بوت کننده دیسکی را
خوانده و نمایش دهد . چون میخواهیم یک سکتور را بخوانیم و اندزه هر قطاع ۵۱۲
بایت است ، پس آرایه ای با ۵۱۲ عنصر تک بایتی تعریف کرده ایم .
در قدم بعدی شماره شیار (۰-۷۹) را در CH، شماره قطاع (۱-۱۸) را در CL، شماره
درایو را در DL(…/.:0=A ) ، رویه دیسک را در DH(0=1st Side() و تعداد قطاعهائی
که باید خوانده شوند را در AL قرار میدهیم .

حالا باید آدرس بافر تعریف شده (BUF) را به ES:BX منتقل کنیم . گفتیم که برای
بدست آوردن شماره سگمنت هر متغیر از Seg و برای بدست آوردن مقدار آفست از Offset
استفاده میکنیم . چون برنامه ما COM. است ، پس عدد سگمنت بطور خودکار در
ثبات DS هست و احتیاجی به یافتن آن نداریم . بلکه فقط باید آن را به ES منتقل
کنیم .
گفتیم که نمیتوانیم ثبات ESو DSو را مستقیما و با MOV به هم منتقل کنیم ، بلکه
باید از یک ثبات همه منظوره مثل AX کمک بگیریم . بنا براین و برای اینکه مقدار
فعلی ثبات AX از بین نرود، ابتدا AX را در Stack قرار داده و مقدار DS را در آن
قرار میدهیم : PUSH AX ; SAVE AX
MOV AX/DS

و پس از آن محتوای AX را به ES داده و دوباره مقدار AX را از پشته POP میکنیم : MOV ES/AX
POP AX

پس از آن با دستور LEA مقدار آفست BUF را بدست می آوریم : LEA BX/BUF

و در نهایت فراخوانی اینتراپت ۱۳h. INT 13H

بقیه برنامه عبارتست از چاپ کارارکترهای داخل آرایه BUF که قبلا آن را یاد
گرفتیم . فقط به این نکته توجه میکنیم که کدهای اسکی کوچکتر از ۳۲ کدهای کنترلی
بوده و به جای آنها باید کاراکتر (.) چاپ کنیم به همین دلیل هم قطعه کدی برای آن
نوشته ایم :

لیست کامل : .MODEL SMALL
.CODE
ORG 100H
START:
JMP MAIN
BUF DB 512 DUP(0)
MAIN:
MOV AX/0201H
MOV CH/0 ;TRACK NUMBER
MOV CL/1 ;SECTOR NUMBER
MOV DH/0 ; SIDE #1
MOV DL/0 ; 0=A / 1=B /( …DRIVE NUMBER)
PUSH AX ; SAVE AX
MOV AX/DS
MOV ES/AX
POP AX
LEA BX/BUF
INT 13H

MOV BX/1
MOV AH/0EH ; WRITE CHAR.
PRINT:
MOV AL/BUF[BX]
CMP AL/32
JB SKIP
INT 10H
JMP CONT
SKIP:
MOV AL/’.’
INT 10H
CONT:
INC BX
CMP BX/513
JNZ PRINT
INT 20H
END START

ے از متغیرها بیشتر برای نگهداری موقت داده ها استفاده میشود . مثلا وقتی که
ے برنامه ای برای کار با قطاعهای دیسک مینویسیم ، باید یک محل موقتی برای ذخیره
ے محتوای قطاع های خوانده شده ایجاد کنیم . در این موقع یک متغیر به شکل (ترجیحا)
آرایه تعریف میکنیم .
ے وقتی به این شکل با متغیرها برخورد میشود، به دانستن آدرس آن نیاز پیدا میکنیم
فرض کنید میخواهیم جمله A QUICK START TO ASSEMBLY PROGRAMMING را چاپ کنیم .
در قدم اول باید متغیری تعریف کرده و این جمله را داخل آن قرار دهیم .
پس : MSG DB ‘A QUICK START TO ASSEMBLY PROGRAMMING’/13/10/’$’

ے اعداد ۱۳وَ۱۰ انتهای رشته برای انتقال مکان نما به سطر بعد هستند و کاراکتر ‘$’
ے از این جهت وجود دارد که تابع چاپ رشته انتهای رشته کاراکتری را با بودن $
تشخیص میدهد.
ے برای چاپ رشته کاراکتری راه هائی وجود دارد که یکی از آنها استفاده از تابع ۹h
مربوط به INT 21h میباشد .
برای فراخوانی آن باید به این صورت رجیستر ها را پر کنیم : AH=09H

آدرس رشته کاراکتری DS:DX = INT 21H

ے عبارت DS:DX نشان میدهد که مقدار قطعه (Segment) رشته کاراکتری ، یعنی آن قطعه
ے ای که متغیر تعریف شده در آن قرار گرفته است ، را باید در DS قرار بدهیم . به
همین صورت نیز مقدار آفست (Offset) آن را به DX انتقال میدهیم .
برای بدست آوردن شماره قطعه یک متغیر از عملگر SEG استفاده میکنیم .
ے مثلا برای بدست آوردن شماره قطعه MSGاز MOV AX/Seg MSGز استفاده میکنیم . این
دستور شماره سگمنت MSG را پیدا کرده و در AX قرار میدهد .
برای بدست آوردن شماره آفست هم از OFFSET استفاده میکنیم مثلا MOV DX/OFFSET MSG
پس برای چاپ رشته MSG باید به این صورت عمل کنیم :

ے این قطعه کاری که ما میخواهیم را انجام میدهد و اگر دقت کنید متوجه میشوید که
ے اصلا شماره قطعه (Segment) را محاسبه نکرده ایم . علت اینست که متغیر ما به دلیل
ے COM. بودن برنامه در Code Segment ( که با CODE. مشخص میشود) تعریف شده پس خود
ے بخود DS حاوی مقدار سگمنت آن هست . ( باز هم یاد آوری میکنیم که CS حاوی شماره
ثبات کد و DS حاوی ثبات داده ها است و در برنامه های COM. مقدار برابر دارند)

ے یک دستور خلاصه برای بدست آوردن عدد آفست وجود دارد بنام LEA .کل کاری که این
ے دستورالعمل انجام میدهد اینست که دیگر احتیاج به نوشتن OFFSET نخواهد بود . به
عنوان مثال MOV DX/OFFSET MSGبا LEA DX/MSGا برابر است .
با این تفاسیر کل برنامه به این شکل خواهد بود .

تمرین :
ے برای اینکه تمرین بهتری داشته باشیم ، میخواهیم خودمان و فقط با استفاده از وقفه
ے مربوط به چاپ کاراکتر همین جمله را چاپ کنیم . قبلا گفتیم که تابع ۰Eh از وقفه
ے ۱۰h یک کاراکتر را در محل مکان نما چاپ کرده و مکان نما را یک خانه به راست
انتقال میدهد. میخواهیم رشته کاراکتری بالا را تا رسیدن به علامت $ چاپ کنیم .
ے بهترین کار اینست که عدد آفست را در BX قرار بدهیم . در اینموقع آفست اولین
ے کاراکتر در BX است . مقدار داخل این آفست را بصورت MOV al/[bx] به ثبات AL
ے منتقل کرده و بعد چاپ میکنیم . برای کاراکتر بعدی یکواحد به BX اضافه میکنیم و
ے دوباره همان کارهای قبلی … . این عملیات را باید تا رسیدن به کاراکتر ‘$’ ادامه
بدهیم .
ے ** این برنامه را خودتان و بدون توجه به راه حل ارائه شده بنویسید و فایل COM.
آن را بسازید.
. MODEL SMALL
. CODE
ORG 100H
START :
JMP MAIN ; jump to MAIN
MSG DB ‘A QUICK START TO ASSEMBLY PROGRAMMING’/13/10/’$’
MAIN :
LEA BX/MSG ; get MSG offset
MOV AH/0EH ; write char function
LOOP :_
MOV AL/[BX] ; move [BX] to AL: charactre code
CMP AL/’$’ ; if al is equal with ‘$’
JE END _; then jump to END _
INT 10H ; otherwise call interrupt 10h
INC BX ; BX=BX+1
JMP LOOP _; jump to next caharcter
END :_
INT 20H ; terminae program
END START

مقدار EQU نام ثابت
مثلا : MaxLen EQU 1024
ے به این ترتیب اسمبلر همیشه بجای MaxLen عدد ۱۰۲۴ را قرار میدهد . بهمین دلیل
ثابتهای برنامه را باید قبل از جمله CODE. بنویسیم . مثال :

ے به این خاطر ثابتها را قبل از CODE. تعریف میکنیم که در برنامه کامپایل شده اثری
از نام ثابت نبوده بلکه مقدار هر ثابت در جای لازم قرار گرفته است .
مثال :

متغیرها

ے از متغیرها برای نگهداری موقتی داده ها استفاده میکنیم . مثلا در زبان پاسکال
ے میتوانیم با عبارت Var یک متغیر تعریف کنیم مثل Var Buffer:Byte; و در زبان
سی مثل unsigned char Buffer; .
ے متغیرها در زبان اسمبلی باید حتما در داخل قطعه داده (DS) تعریف بشوند و در
ے برنامه های COM. هم از آنجائی که قطعه داده ها و کد یکی است میتوانیم در قطعه کد
نیز تعریف کنیم .
ے برای تعریف یک متغیر باید بعد از نام آن یکی از عبارات ..DB/DW/DD/ را
ے بیاوریم . DB مشخصه نوع بایت ،DW مشخصه نوع Word (دوبایتی ) و DD مشخصه نوع
(Double Word) 4 بایتی است .
مثلا :

ے در این مثال Size یک متغیر دو بایتی بوده و مقدار اولیه ان ۱۰۲۴ است و BELL نیز
یک متغیر تک بایتی با مقدار ۷ میباشد .
ے اگر نمیخواهیم به متغیر مقدار اولیه بدهیم ، میتوانیم از علامت (?) بجای مقدار
استفاده کنیم مانند : MaxLen DW ?

ے برای تعریف یک رشته کاراکتری از معرفه DB استفاده کرده و محتوای رشته را داخل
(”) یا (“”) قرار میدهیم . مثلا :

ے در این مثال MSG یک متغیر کاراکتری است . در اسمبلی میتوانیم از کد اسکی
ے کاراکتر ها نیز استفاده کنیم . مثلا اگر در تعریف DB بخواهیم کدهای اسکی ۱۳و ۱۰
را به MSG اضافه کنیم میتوانیم با کاما این کار را انجام دهیم :

این ترکیبها همه یک رشته کاراکتری معرفی میکنند .

برای تعریف آرایه ها نیز از روشی مشابه و به شکل زیر استفاده میکنیم :

(مقدار اولیه )DUP تعداد عناصر DB/DW/DD نام متغیر
مانند: BUFFER DB 1024 DUP(0 )

که ارایه ای یک کیلوبایتی تعریف کرده و همه عناصر آن را با ۰ پر میکند.
اگر نخواهیم مقدار اولیه ای در نظر گرفته شود از ? استفاده میکنیم .
مانند: BUFFER DB 1024 DUP(? )

و برای تعریف یک آرایه حرفی باید با یک حرف یا عبارت آن را پر کنیم : BUFFER DB 1024 DUP(“A” )

و حتی : BUFFER DB 1024 DUP(“STACK” )

ے گفتیم که متغیرها همیشه (در برنامه های COM.) در قطعه کد و بعد از CODE. نوشته
ے میشوند ، بنا براین اسمبلر همیشه سعی خواهد کرد که آنها را بصورت یک کدماشین
ے قابل اجرا تفسیر کند. به همین دلیل همیشه بایک دستور JMP از روی آنها پرش
میکنیم . مثال :

مجموعه کدهای اجرایی برنامه :
: END START

همانطور که میبینید با دستور JMP MAIN از قسمت تعریف داده ها پرش کرده ایم .

در قسمت بعد نحوه استفاده از متغیرها و بافرها (Buffers) را مطالعه
میکنیم . با همین معلومات برنامه ای برای نمایش محتوای سکتوهای دیسک
مینویسیم و پیغامهای لازم را به آن اضافه میکنیم .

پیروز باشید

شماره تابع برابر AH=00h
حالت صفحه نمایش با استفاده از جدول AL= INT 10h

حالت صفحه نمایش در AL از جدول مخصوص موجود در کتابهای اسمبلی بدست می آید.
کد مربوط به حالت ۲۵۶C َ۳۲۰×۲۰۰ برابر ۱۳h است بنا براین AL را برابر ۱۳h قرار
میدهیم .
برای نمایش و روشن کردن یک نقطه (Pixel) در حالت گرافیکی از تابع ۰Ch همین
وقفه استفاده میکنیم . یعنی شماره ستون را در CX ، سماره سطر را در DX و شماره
رنگ را در AL قرار داده و وقفه را اجرا میکنیم . برای اینکه از ستون ۱۹۹ تا ستون
شماره صفر نقطه روشن کنیم ، CX را برابر ۳۱۹ قرار داده و با دستور LOOP نقاط را
در یک سطر روشن میکنیم .

MOV CX/319 ; COLUMN 319 = START COLUMN
COL:
INT 10H ; CALL INTERRUPT 10H
LOOP COL

سپس DX یا همان شماره سطر را یکواحد افزایش میدهیم و مقدار آن را با ۱۹۹ مقایسه
میکنیم (چون از ۰ تا ۱۹۹ سطر داریم ) و اگر برابر نبود دوباره عملیات بالا را
انجام میدهیم .

بعد از اینکه این عملیات انجام شد، تابع ۰۰h از INT 16h را فراخوانی میکنیم تا
منتظر دریافت یک کلید از صفحه کلید شود . به این ترتیب میتوانیم نتیجه برنامه
را مشاهده کنیم و کلیدی را برای اتمام برنامه بزنیم .
در نهایت باید حالت صفحه نمایش را به مود متنی برگردانیم .
برای اینکار از همان تابع تعیین مود نمایشی استفاده میکنیم و حالت صفحه نمایش
که با AL مشخص میشود را برابر ۳ قرار میدهیم .
برنامه را با روش گفته شده تایپ و کامپایل کنید . اگر از توربو اسمبلر استفاده
میکنید با فرمان ASM/T.َTASM VGA256 آن را به فرم COM. ترجمه کنید.

با انجام این تمرین ساده ، یا گرفتیم که دانستن یکسری از وقفه ها و توابع
مربوط به آنها برای نوشتن برنامه های اسمبلی الزامی است .
در قسمت بعدی نحوه تعریف متغیر ها ، بدست آوردن آدرس آنها و چاپ
پیغامها و جملات را یاد خواهیم گرفت .

تا اینجا هروقت که میخواستیم یک حلقه ایجاد کنیم از دستورالعمل CMP و پرشهای
شرطی استفاده میکردیم . راه ساده تری برای اجرای مکرر دستورالملها وجود دارد و آن
استفاده از LOOP است . دستور LOOP به تعداد دفعاتی که با ثبات CX مشخص میکنیم
حلقه ای را ایجاد میکند .
برای ایجاد چنین حالتی ابتدا مقدار لازم را در ثبات CX قرار میدهیم . دستور Loop
همیشه از مقدار CX یک واحد،یک واحد کم میکند تا به ۰ برسد . وقتی که مقدار CX
برابر ۰ شد ، از حلقه خارج میشود . بنا براین برای ایجاد حلقه ای که ۱۰۰ بار
تکرار شود، CX را برابر ۱۰۰ قرار میدهیم . MOV CX/100

حلقه مورد نظر بین دستور loop و یک برچسب انجام میشود . برچسب ، در ابتدای حلقه
و دستور loop در انتهای آن قرار میگیرد.

در بالا با mov cx/100 میخواهیم حلقه ای داشته باشیم که ۱۰۰ بار انجام بشود. وقتی
به loop lpcnt میرسیم ، یکواحد از مقدار CX کاسته شده و مجددا به lpcnt پرش
میکنیم .
به همین سادگی ! .
تمرین : برنامه ای بنویسید که کاراکتر های با کد اسکی ۳۲ تا ۲۵۵ را نمایش دهد.

راهنمائی :
چون همیشه CX در حال کاهش است ، برای اینکه بتوانیم از ۳۲ تا ۲۵۵ برویم ، باید
عدد داخل CX را برابر ۳۱=۲۲۴-َ۲۵۵ قرار بدهیم تا تعداد ۲۵۴ حرف چاپ بشود. سپس
مقدار CX را از ۲۵۵ کم کرده و داخل AL قرار میدهیم تا با تابع ۰Eh ار وقفه ۱۰h
چاپ شود . این وقفه را در برنامه ALLCHR.ASM توضیح دادیم .

پشته (Stack) ، ذخیره و بازیابی ثباتها

ما تعدادی ثبات برای نگهداری و انتقال اعداد و مقادیر داریم ولی کافی نیستند .
بخصوص در DEBUG که نمیتوانیم متغیرتعریف کنیم . یا در برنامه پیش می آید
بخواهیم برای یک کار خاص و بطور موقت مقدار ثبات را تغییر دهیم ،در این مواقع
مقدار ثبات را در پشته ذخیره کرده و بعدا مجددا بازیابی میکنیم .
در برنامه های EXE. پشته یا Stack یک سگمنت مستقل است و آدرس آن در ثبات SS
(Stack Segment) قرار دارد . در برنامه های COM. پشته به آنصورت وجود ندارد و
خود DOS فضای لازم را برای برنامه فراهم میکند . در هر صورت ما به اینکه پشته در
کجاست کاری نداریم و به یک شکل مقادیر را به پشته فرستاده (PUSH) یا از آن
خارج میکنیم (POP) .
خاصیت مهمی که در PUSHو POPو کردن مقادیر به پشته وجود دارد اینست که همیشه
اولین مقداری که به پشته فرستاده میشود، آخرین مقداری است که از پشته خوانده
میشود . مثلا فرض کنید که ابتدا AX و بعد CX را به پشته میفرستیم . حال برای خارج
کردن درست این مقادیر، ابتدا CX و بعد AX را خارج میکنیم .
این قانون اسمبلی است و به (FILO=First In Last Out) معروف است .

برای فرستادن مقدار یک ثبات به پشته از دستور PUSH استفاده میکنیم .
مثلا برای قرار دادن AX مینویسیم : PUSH AX . PUSH
نمیتواند مقدار یک نیم ثبات را در پشته قرار دهد و حتما باید یک ثبات
کامل دوبایتی باشد .
وقتی ثباتی را PUSH کردیم ، مقدار آن در Stack نگهداری میشود و میتوانیم مقدار آن
را تغییر دهیم .
پس از آن ، از دستور POP برای خارج کردن ثبات از پشته استفاده میکنیم مانند . POP AX

مثال :

در سطر ۳وَ۴ مقادیر axو bxو را به پشته میفرستیم . در سطر ۵و ۶و مقادیر جدید به ax
bx/ میدهیم و بعد از آن یکسری دستورات دیگر هستند … . در سطر ۱۰ مقدار BX
از داخل Stack بیرون کشیده میشود . توجه داشته باشید که bx را بعد از ax در پشته
قرار داده ایم ولی در هنگام خارج کردن به ترتیب عکس عمل میکنیم .

بعلاوه دستور PUSHF به معنی PUSH FLAGS ، ثبات پرچم را در پشته قرار میدهد . نحوه
کار با آن هم مثل PUSH معمولی است ولی آرگومان ندارد .
مثال : PUSHF

در قسمت بعد، این مطالب را تمرین میکنیم و چند برنامه نمونه میبینیم ، حتی
یک برنامه گرافیکی با ۲۵۶ رنگ مینویسیم و در آن از دستورات LOOPو PUSHو
استفاده میکنیم .

شماره رنگ از ۰تا BX= 7ا
عدد رنگ سبز CH=
عدد رنگ آبی CL=
عددرنگ قرمز DH=

رنگهائی که دیده میشود ، ترکیبی از سه رنگ اصلی قرمز،سبز و آبی (RGB) هستند .
برای تعریف یک رنگ جدید نیز باید مقدار هر رنگ اصلی در پالت مورد نظر را در
نیم ثباتهای CH/CLو DHوC قرار دهیم . این مقادیر ۶ بیتی و در محدوده ۱ تا ۶۳
هستند .
پس از مقداردهی ثباتها اینتراپت ۱۰h را فراخوانی میکنیم . در مثال زیر ما رنگ
شماره ۱ که آبی میباشد را تغییر داده ایم .

تمرین : برنامه را برای رنگهای شماره ۲تا ۷ا نیز با مقادیر دلخواه تکمیل کنید

ما در اینجا وجود VGA BIOS را تست نکرده ایم و اگر این برنامه روی کامپیوتری
با کارت گرافیک EGA و … اجراشود نتایج غیرقابل پیش بینی بدست خواهد آمد.
یک راه ساده برای تست وجود کارت VGA وجود دارد . به اینصورت که مقدار ثباتهای AH
و ALو را به ترتیب برابر ۱Ah و ۰۰h قرار داده و اینتراپت ۱۰h را اجرا میکنیم
اگر بعد از فراخوانی وقفه ، AL برابر ۱Ah بود یعنی کارت VGA فعال است .
پس در برنامه ای که نوشتیم میتوانیم با یک دستور CMP ساده از بوجود آمدن خطای
نبود VGA BIOS جلوگیری کنیم .
بنا براین برنامه را به این صورت تکمیل میکنیم :

در برنامه بالا اگر بعد از اجرای وقفه ۱۰h مقدار AL برابر ۱Ah نباشد، نمیتوانیم
از سرویس تعریف رنگ استفاده کرده و مجبوریم برنامه را با پرش به NOVGA خاتمه
دهیم .

در این قسمت با نوشتن یک برنامه ، دو تابع مفید از وقفه ۱۰h را یاد گرفتیم و
دیدیم که نوشتن یک برنامه اسمبلی برخلاف آنچه تا بحال تصور میکردیم چقدر ساده
و جالب است .
پیروز باشید

ے اگر با زبانهائی مثل Basicیا Pascalا برنامه نویسی کرده باشید حتما از دستور Goto
ے هم استفاده کرده اید . بوسیله این فرمان ، ما میتوانستیم روال اجرای برنامه را به
یک نقطه مشخص انتقال بدهیم بدون اینکه نیاز به برقراری شرط خاصی باشد .
در زبان اسمبلی هم چنین دستوری داریم : دستورالعمل JMP (مخفف JUMP) .
دستور JMP به این شکل استفاده میشود:
برچسب JMP
ے منظور از برچسب مکانی از برنامه است . در اسمبلی برای اینکه یک نقطه از برنامه
ے را علامت بزنیم ، نام برچسب مورد نظر را مینویسیم و برای اینکه اسمبلر آن را با
ے یک دستورالعمل اجرائی اشتباه نکند، کاراکتر (:) را در مقابل آن قرار میدهیم
مانند: :Start
سپس میتوانیم با دستور JMP به آنحا پرش کنیم : Start :
:
:
Jmp Start

دقت کنید که بعد از Start ی که در مقابل JMP نوشتیم علامت : قرار نداده ایم .
ے این JMP ها از نوع JUMP NERA هستند و نوعی دیگر بنام JUMP FAR هم داریم که بزودی
آن را هم یاد میگیریم .
ے مثال : برنامه ای که در مثالهای قبل نوشتیم را در نظر بگیرید . اگر ما از روی
دستورالعملهای برنامه با JMP پرشی انجام دهیم هیچکدام از آن کدها اجرا نخواهندشد:

برنامه از روی سطرهای ۲وَ۳ پرش خواهد کرد .

ثبات پرچم (Flags)

ے ثبات پرچم یک ثبات ۱۶ بیتی است که ۱یا ۰ا بودن بیتهای آن نشانه درست یا
ے نادرست بودن یک شرط است . مثلا اگر با دستورالعمل خاصی (میخوانیم ) تست کنیم
که آیا ثبات BX مقدار ۰ را دارد ، در این صورت بیت ۶ برابر ۰ میشود و … .
از این ۱۶ بیت فقط ۹ بیت استفاده میشود که به شرح زیر هستند :
۱۶ ۱۵ ۱۴ ۱۳ ۱۲ ۱۱ ۱۰ ۹ ۸ ۷ ۶ ۵ ۴ ۳ ۲ ۱ ۰
* * * * * O D I T S Z * A * P * C

علامت * به معنای بی استفاده بودن است .

ے ۱- پرچم نقلی یا (CF) . بیت ۰ در نتیجه اجرای وقفه ها یا بعضی اعمال حسابی تغییر
میکند .
ے ۲-پرچم توازن (ZF) . بر اساس یک عمل مقایسه ای یا حسابی تغییر میکند . اگر
نتیجه یک عبارت ۰ باشد مقدار ۱ و اگر نتیجه ۱ باشد مقدار ۰ میگیرد.
ے ۳-پرچم وقفه (IF) . اگر ۰ باشد هیچ وقفه ای نمیتواند اجرا شود و اگر ۱ باشد
میتوان وقفه ها را فراخوانی کرد .

ے و … . ۶ پرچم دیگر را فعلا لازم نداریم بنا براین توضیحی برای آنها ارائه
نمیکنیم .

دستور مقایسه ای CMP

ے برای مقایسه مقادیراز دستور CMP (مخفف CoMPare) استفاده میکینم . این دستور
ے مقدار داخل یک ثبات یا متغیر را با مقداری دیگر مقایسه کره و روی ثبات های
ے CFو ZFو تاثیر میگذارد . بعد از مقایسه میتوانیم بر حسب وضعیت پرچمها پرش
لازم را انجام دهیم .

ے مثلا CMP BX/0 تست میکند که آیا مقدار BX برابر ۰ است یا نه . در صورتی که برابر
۰
باشد ،پرچم ZF برابر ۱ میشود .
با همین دستور CMP میتوانیم کوچکتر،بزرگتر و …. را هم تست کنیم .

پرشهای شرطی

برای پرشهای شرطی از دستورهای زیر درست مثل JMP استفاده میکنیم .
ے JE/JZ : اگر محتوای ZF صفر باشد جهش میکند . اگر دو مقداری که مقایسه کرده ایم
برابر باشیند پرش انجام میشود.
ے JNE/JNZ : برعکس JZو JEو هستند و اگر ZF یک باشد (بعبارتی دو مقداری که مقایسه
کردیم برابر نباشند) جهش انجام میشود.
ے JA/JNBE . اگر محتوای ثبات یا متغیری که مقایسه کرده ایم بزرگتر از عدد مورد نظر
باشد پرش انجام میدهد . مثلا :

ے مقدار BH برابر ۱ است و در سطر دوم تست آن را با ۱۰ مقایسه میکنیم . در سطر سوم
چون BH بزرگتر از ۱ نیست ، پس پرش JA Dest انجام نمیشود .

JAE/JNB . اگر بزرگتر یا مساوی باشد ، پرش انجام میشود.
JB/JNAE: در صورتی که کوچکتر باشد پرش انجام میشود.
JBE : در صورتی که کوچکتر یا مساوی باشد پرش انجام میشود .

مثال :
ے میخواهیم برنامه ای بنویسیم که تمام کاراکترهای بین ۱۲۸ تا ۲۵۵ را
چاپ کند.

ے تمام برنامه ساده و روشن است ولی در سطر آخر نکته جدیدی وجود دارد . بعد از
ے END نام برچسب Start را آورده ایم . نکته ای که در نوشتن برنامه های اسمبلی باید
ے مراعات کنیم اینست که : اگر از برچسبی در برنامه استفاده میکنیم ، اسمبلر باید
ے یک برچسب را به عنوان نقطه آغاز کدبرنامه ببیند . به همین خاطر علاوه بر برچسب
ے CHARS یک برچسب بنام Start هم در ابتدای برنامه تعریف کرده و برای اینکه
ے اسمبلر بداند مما کدام برچسب را برای انیکار اینخاب کرده ایم ، نام آن را در
مقابل END می آوریم ، یعنی END START .

ے نکته دیگر اینکه ، در اسمبلر هر چیزی که بعد از کاراکتر (;) باشد ، توضیح
ے (Comment) فرض شده و اصلا ترجمه نمیشود . (مثل REM در بیسیک و .. ) . هر comment
ے باید در یک سطر جای داده شود و اگر از این مقدار بیشتر بود میتوانیم در سطر بعد
هم یک کاراکتر (;) درج کرده و ادامه توضیحات را بعد از آن بیاوریم .

پایان یخش هفتم